Federale begroting onder druk - België moet nog 4,9 miljard besparen

De federale regering van België heeft volgens rapporten van het Monitoringcomité, de Nationale Bank van België en het Planbureau nog altijd een enorm federaal begroting probleem en zal de regering nog onder druk voor zeker 4,9 miljard moeten besparen.

Sinds het aantreden van de nieuwe regering onder leiding van premier Bart De Wever wordt er voor het eerst serieus werk gemaakt van het terugdringen van het overheidstekort. Door de oplopende defensie-uitgaven dreigt de begroting echter opnieuw te ontsporen. België leeft al decennia op te ruime voet, met te hoge uitgaven aan de overheid zelf, sociale lasten en gezondheidszorg waardoor de federale begroting onder zware druk blijft staan in België en besparen onontkoombaar is.

National Bank of Belgium

De regering heeft een eerste stap gezet door de sociale uitgaven te beperken, onder meer door de duur van werkloosheidsuitkeringen in te korten. Deze besparing in de begroting is een belangrijke stap in de goede richting. Toch blijven de federale begrotingstekorten in België structureel te hoog en nemen ze opnieuw toe. Dit jaar bedraagt het begroting tekort 3,8% en zonder structurele hervormingen zal dit tegen 2029 oplopen tot 4,9%, wat neerkomt op bijna 36 miljard euro.

De uitgaven aan defensie heeft minister Theo Francken eindelijk opgetrokken tot de afgesproken NAVO-norm van 2%. Tegelijk zullen deze uitgaven nog fors moeten stijgen om aan toekomstige normen te voldoen. Dat is geen overbodige luxe. De oorlog in Oekraïne kost veel geld en ondertussen is er ook een nieuwe oorlog uitgebroken in het Midden-Oosten.

De Verenigde Staten hebben erop gewezen dat het openhouden van de Straat van Hormuz niet alleen in hun belang is, maar vooral in dat van Azië en Europa. Europa zal hier zijn strategische belangen moeten verdedigen. De Verenigde Staten kunnen niet blijvend instaan voor onze vrijheid en veiligheid. Al onder eerdere presidenten werd Europa opgeroepen om zijn eigen veiligheid serieuzer te nemen. De geopolitieke spanningen nemen toe en de kosten voor defensie en veiligheid zullen verder stijgen.

Om aan de Europese begrotingsregels te voldoen, moet België de komende jaren nog bijna 5 miljard euro besparen waardoor de federale begroting onder druk blijft staan. Dit staat los van het feit dat de Belgische staatsschuld met ruim 109% van het nationale inkomen in 2026 bijna dubbel zo hoog ligt als het toegestane Europese niveau van 60%.

De huidige coalitie lijkt niet in staat om verdere besparingen door te voeren. De Vlaamse N-VA is weliswaar de grootste coalitiepartij, maar zelfs bij coalitiepartner MR in Wallonië zijn gezonde overheidsfinanciën en besparen geen prioritair thema. Daardoor heeft de regering weinig manoeuvreerruimte. Belastingen verhogen ligt moeilijk en verdere besparingen op sociale zekerheid en gezondheidszorg lijken in deze regeerperiode niet haalbaar waardoor het federale begrotingstekort een probleem blijft.

De enige structurele oplossing is een inkrimping van de overheid. In een federaal land als België, met meerdere regeringen en een groot ambtenarenapparaat, is het echter bijzonder complex om de staat efficiënt te stroomlijnen en het federale begrotingstekort met nog 4.9 miljard euro te hoog blijft.

De oorlog in het Midden-Oosten maakt bovendien duidelijk dat Europa kampt met een grote strategische afhankelijkheid op het vlak van energievoorziening. Nederland is gestopt met het oppompen van zijn gasreserves en België en Duitsland hebben kerncentrales gesloten. Tegelijk komt de gasimport uit het Midden-Oosten onder druk te staan. Het enige Europese land dat hiervan profiteert, is Noorwegen, dat olie en gas exporteert.

Als we een vergelijking maken met Argentinië, waar president Javier Milei sinds zijn verkiezing in 2023 de federale overheid structureel heeft ingekrompen, blijkt dat snelle schuldafbouw in de begroting mogelijk is. In enkele jaren tijd daalde de federale overheidsschuld daar van 155% van het nationaal inkomen naar 58% in 2026. In een land als België, met een diverse en ontwikkelde economie, zou het dus mogelijk moeten zijn om de federale schuld onder de 60% van het nationaal inkomen te brengen, en liefst nog lager. België zal om dit te bereiken nog veel meer dan 4.9 miljard euro moeten besparen.

Landen met een lage overheidsschuld kennen doorgaans ook lagere belastingen. Een hoge schuld leidt tot hogere belastingen, en die drukken op hun beurt de economische groei. Onder Milei is de Argentijnse economie sterk gegroeid, waardoor ook de uitgaven voor sociale zekerheid zijn afgenomen.

Het is tijd dat België een omslag maakt. Het federale systeem blijkt onvoldoende in staat om de begroting en uitgaven onder controle te houden. Mogelijk kan in de toekomst, samen met de Waalse liberalen van de MR, worden gewerkt aan een confederaal model naar Zwitserland. Daar concurreren kantons onderling, wat leidt tot structureel lagere overheidsuitgaven en een hoger welvaartsniveau dan in het federale België.

Als we een vergelijking maken met Argentinië, waar president Javier Milei sinds zijn verkiezing in 2023 de federale overheid drastisch heeft ingekrompen, dan wordt vaak gewezen op een zeer snelle daling van de overheidsschuld, van ver boven de 150% naar onder de 60% van het bruto nationaal product, al lopen de exacte cijfers daarover uiteen. Als die evolutie ook maar gedeeltelijk klopt, toont dit aan dat een forse en snelle schuldafbouw wel degelijk mogelijk is. In dat licht moet het ook voor een federaal land als België, met een sterke en ontwikkelde economie, haalbaar zijn om de overheidsschuld aanzienlijk terug te dringen en de begroting kloppend te maken, met in ieder geval voor 4.9 miljard besparen.

Beeldcredits: Flickch via Unsplash