Europa heeft de NAVO opgeblazen – Europa heeft zich een laffe en onbetrouwbare partner getoond

Vannacht om 03:00 uur Europese tijd gaf president Donald Trump een toespraak aan het Amerikaanse volk over de vorderingen die het leger maakt in de operatie in Iran. Van belang hierbij is dat de Verenigde Staten een zeer intensief partnerschap zijn aangegaan met Israël, een democratie in het Midden-Oosten die volgens de Amerikaanse regering dezelfde normen en waarden heeft als de VS. Daarnaast zijn beide landen belangrijke strategische partners. Europa heeft zich op alle fronten in de oorlog in het Midden Oosten die op 7 oktober 2023 begon een laffe en onbetrouwbare partner getoond van zowel Israël als de VS.

De Verenigde Staten zijn tevens de belangrijkste NAVO-partner binnen deze militaire alliantie met de 30 Europese landen en Canada. De VS hebben ongeveer 100 militaire bases in Europa om ons continent te beschermen. Op ieder willekeurig moment bevinden zich meer dan 50.000 Amerikaanse militairen op Europese bodem. De meeste troepen zijn gestationeerd in Duitsland (ongeveer 35.000), Italië (ongeveer 12.000), het Verenigd Koninkrijk (ongeveer 10.000) en Spanje (ongeveer 4.000). Opvallend is dat, behalve Duitsland, juist deze landen de VS geen toestemming geven om hun luchtruim te gebruiken voor militaire acties in het Midden-Oosten. De belangrijkste Europese militaire grootmachten zijn het VK en Frankrijk, beide geleid, net als Spanje, door linkse leiders die een sterke persoonlijke afkeer hebben van president Donald Trump.

NAVO

In de afgelopen decennia hebben Europeanen, door een illusie die het “vredesdividend” wordt genoemd, hun defensie-uitgaven teruggeschroefd tot een dusdanig laag percentage van het bruto nationaal product (BNP) dat ze niet eens meer in staat zijn zichzelf te beschermen. Dat werd ook niet nodig geacht: men profiteerde van wat de Amerikanen “a free lunch” noemen, gratis meeliften op Amerikaanse defensie uitgaven en beschermd worden door Amerikaanse soldaten. Hierdoor kunnen de Amerikanen zelf minder geld besteden aan onderwijs, zorg en sociale voorzieningen. Europeanen werken gemiddeld minder en gaan bovendien eerder met pensioen. Onze belastinguitgaven gaan vooral naar sociale voorzieningen, maar niet naar defensie, terwijl dat juist de primaire taak van iedere overheid zou moeten zijn: het beschermen van het land en zijn burgers.

Na ruim drie decennia zijn de Amerikanen het gedrag van de Europeanen zat. Trump is niet de eerste president die hierop wijst, maar wel de eerste die er consequenties aan verbindt, al sinds zijn eerste presidentschap negen jaar geleden. Toen kwam Europa er nog zonder gevolgen vanaf; nu niet meer.

De nieuwe secretaris-generaal van de NAVO, de voormalige Nederlandse premier Mark Rutte, is er tot nu toe in geslaagd Europese landen te bewegen structureel meer geld aan defensie te besteden. Het probleem is echter dat een stijging van 1% naar 2% van het BNP weinig oplost wanneer de defensie vanaf de basis opnieuw moet worden opgebouwd. De Europese defensie-industrie is klein geworden en verouderd, er is een tekort aan defensie personeel en bestellingen hebben vaak lange levertijden. Tegelijkertijd moet Europa al vier jaar lang veel eigen en besteld materieel naar Oekraïne sturen, dat een overlevingsoorlog voert tegen agressor Rusland.

Inmiddels zijn sinds afgelopen jaar de nieuwste NAVO-afspraken dat niet 2%, maar 3,5% van het BNP naar directe defensie-uitgaven moet gaan, en dat de totale uitgaven 5% moeten bedragen, inclusief infrastructuur. Europese bruggen zijn bijvoorbeeld vaak niet meer berekend op het gewicht van tanks.

Binnen Europa voldoen eigenlijk alleen Finland, de Baltische staten, Polen en Griekenland aan de afgesproken NAVO-percentages. Deze landen grenzen aan Rusland of Turkije en hebben vanwege vijandelijkheden van die landen altijd al meer in defensie geïnvesteerd. Van al deze landen is alleen Polen een groter land dat in staat is een substantieel leger op te bouwen, iets waar het al tijden actief mee bezig is.

Europa werd dus in feite jarenlang gratis beschermd door de Amerikanen. In ruil daarvoor hielpen Europeanen slechts beperkt mee in de oorlog tegen terrorisme in Afghanistan en Irak, vooral ook om de relatie met de VS niet te schaden. Achteraf kan worden gesteld dat dit nutteloze oorlogen waren die bovendien grote vluchtelingenstromen richting Europa hebben veroorzaakt, wat onze samenlevingen heeft ontwricht. Deze oorlogen vonden plaats onder zowel de Republikeinse president George W. Bush als de Democratische president Barack Obama.

Europa had destijds kunnen kiezen om alleen te helpen bij het opsporen van terroristen, zonder langdurige bezetting van deze landen. De Europese bijdrage was echter ook niet zo groot dat de VS er significant voordeel van hebben gehad. Behalve de Britten deden de meeste Europese landen slechts marginaal mee.

Na de aanslagen van 11 september 2001 werden de VS aangevallen door terroristen, en volgens NAVO-afspraken moeten bondgenoten elkaar dan helpen wanneer daarom wordt gevraagd.

Aan het begin van de oorlog in Oekraïne, een oorlog ontstaan door spanningen tussen het Westen en president Poetin, die de oude Russische invloedssfeer wilde herstellen gaf Europa aanvankelijk niet thuis. Onder president Biden leverden de VS direct veel wapens, en ook het VK onder de conservatieve premier Boris Johnson bood snel steun. Bondskanselier Merkel en president Macron deden aanvankelijk weinig en wachtten vooral af of de VS en het VK het opnieuw zouden oplossen. Oekraïne grenst echter aan Europa en de EU; het is onze achtertuin en raakt direct onze belangen. Pas na ruim een jaar begon Europa daadwerkelijk steun te leveren, vooral vanuit Noord-Europa, en met name materieel uit het VK, Duitsland, Denemarken en Nederland. President Macron spreekt veel, maar levert nauwelijks concrete steun in de vorm van wapens en geld.

Op 7 oktober 2023 werd de democratie Israël aangevallen door Iran en haar proxies, zoals Hezbollah, Hamas, de Houthi’s en andere terreurorganisaties in Syrië en Irak. Israël, een piepklein land met circa 8 miljoen Joden en 2 miljoen Moslims & Christenen, en daarnaast met sterke historische en culturele banden met Europa, stond er grotendeels alleen voor. Europa riep al snel dat Israël niet moest escaleren, terwijl er nauwelijks aandacht was voor de meer dan duizend vermoorde Israëliërs en de ruim tweehonderd ontvoerde burgers. Ook president Biden gaf Israël slechts beperkte steun.

Toen keerde president Trump terug aan de macht. Onder Trump kreeg Israël volledige steun, inclusief wapens en militaire hulp om met Iran en haar proxies af te rekenen. Europa bleef aan de zijlijn staan en gaf vooral kritiek. De afkeer van premier Netanyahu en president Trump is in Europa zo groot dat het lijkt alsof men eerder sympathie heeft voor tegenstanders dan voor democratisch gekozen leiders.

De VS hebben samen met Israël het Iraanse regime vrijwel uitgeschakeld. Tegelijkertijd steunen Arabische landen deze aanpak, waardoor hun relatie met Israël sterker is dan ooit. De VS hebben zich opnieuw gevestigd als dominante wereldmacht, terwijl de invloed van BRICS-landen zoals China en Rusland sterk is afgenomen. Ook in Panama en Venezuela hebben de VS hun invloed vergroot. De wereldwijde olievoorziening en handel zijn grotendeels in Amerikaanse handen gekomen, waardoor China en Rusland belangrijke partners zijn kwijtgeraakt en Europa aan relevantie verliest.

De VS zijn opnieuw leidend op vrijwel elk terrein. Dit is gunstig voor de vrije wereld, maar dan moet die vrije wereld de VS wel steunen. Hier gaat het mis. Hoewel Europa vooraf niet door Trump werd geïnformeerd over de aanval op Iran, had men dit kunnen zien aankomen en steun kunnen aanbieden. Iran vormt immers een groter direct gevaar voor Europa dan voor de VS.

In plaats daarvan keurden Europese landen de militaire actie af en weigeren velen Amerikaanse vliegtuigen toegang tot hun luchtruim of gebruik van bases. Niet actief helpen is één ding, maar actief tegenwerken wordt zeer negatief opgevat. Europese landen lijken hun houding juist te verharden.

Zowel minister van Defensie Hegseth als minister van Buitenlandse Zaken Rubio hebben aangegeven dat de NAVO bedoeld is voor wederzijdse steun, en dat daar nu geen sprake van is. De VS zullen dit niet vergeten, ook niet onder toekomstige presidenten. Europese leiders, met name in landen met grote moslimgemeenschappen, worden neergezet als zwakke bestuurders die bezwijken onder interne druk van extreem links en radicale islam. Volgens deze visie is dat de reden dat leiders als Starmer, Sánchez, Macron en recent ook Meloni de VS niet willen steunen.

Tegelijkertijd heeft Europa door klimaat- en energiebeleid ongeveer 35 kerncentrales gesloten en is het grotendeels gestopt met eigen gas- en olieproductie. De oorlog met Rusland heeft al een zware impact gehad op energie en industrie, maar de situatie rond Iran vormt een nog groter risico. De Straat van Hormuz, waar momenteel geen olie en gas doorheen stroomt, is cruciaal voor Europa.

Europa schaadt zichzelf daarmee op meerdere fronten: defensie, energie en internationale samenwerking. Volgens deze analyse heeft Europa de NAVO feitelijk ondermijnd en zal het daarvoor een hoge prijs betalen in termen van welvaart en veiligheid.

Beeldcredits: Marek Studzinski via Unsplash