De Nederlandse Klimaatweek toont wat er misgaat met het klimaatbeleid: België is gewaarschuwd
De Nederlandse Klimaatweek moet burgers aanzetten tot ‘duurzamer gedrag’. Maar achter de ‘veganistische workshops’ en ‘klimaatburgemeesters’ schuilt een groter probleem: een overheid die steeds meer denkt te kunnen bepalen hoe mensen moeten leven. Voor België is het een waarschuwing. De onderliggende energietransitie botst ondertussen op technische en economische grenzen, terwijl politici blijven vasthouden aan hun onrealistische en infantiele idealen. Zoals Pim Fortuyn al zei: "Zalig zijn de onnozelen van geest.”
De Nederlandse Klimaatweek
De Klimaatweek is nog maar net begonnen of de overheid probeert de burger alweer uit te leggen hoe hij moet leven. In Nederland staan van 2 tot en met 8 november klimaatquizzen, veganistische bakworkshops en proefritten met deelauto's op het programma. Meer dan 300 klimaatburgemeesters en 165 gemeenten doen mee. Niemand wordt slechter van een stuk plantaardige taart. Toch schuilt achter de gezelligheid een opvatting die België moet verontrusten: de burger moet veranderen, want de overheid heeft zijn toekomst al uitgetekend.
Niet de overheid moet eerst aantonen dat haar plannen betaalbaar, betrouwbaar en uitvoerbaar zijn. De bevolking moet vooral leren anders te eten, zich anders te verplaatsen en anders met energie om te gaan. Wie twijfelt, heeft kennelijk nog wat voorlichting nodig. De Nederlandse Klimaatweek wordt georganiseerd door Klimaatstichting HIER. Deze organisatie ontving tussen 2016 en 2025 ruim 19,5 miljoen euro aan overheidsgeld, verspreid over verschillende projecten. Dat geld ging niet uitsluitend naar de Klimaatweek maar de vraag blijft bestaan waarom de overheid zoveel middelen blijft inzetten om burgers in een gewenste richting te bewegen, terwijl de tastbare resultaten van haar energiebeleid om het zacht uit te drukken ter discussie staan.
De stichting heeft bovendien wortels in de activistische milieubeweging. Oprichter Sible Schöne werkte eerder bij Milieudefensie en het Wereld Natuur Fonds. Oftewel, van een ‘neutraal’ overheidsprogramma is niet te spreken. Er lijkt me daarom meer sprake van beleidspropaganda dan voorlichting in dit geval.
Op verschillende plekken in Nederland is ondertussen terecht de discussie inmiddels losgebarsten. Zo wil Hart voor Den Haag bijvoorbeeld de gemeentelijke Klimaatweek volledig schrappen en het geld liever gebruiken om woningen te isoleren. Of zoals raadslid Carlos Martínez van Andel de terechte vraag stelt: wat helpt zo'n huishouden meer, een plantaardige proeverij of een beter geïsoleerd dak?
De burger moet zich aanpassen, niet het beleid
Voor België is dit geen exotisch Nederlands verschijnsel. Ook bij jullie wordt de energietransitie vaak voorgesteld als een vaststaande bestemming. De burger mag kiezen welke warmtepomp hij koopt en wanneer hij zijn elektrische wagen oplaadt (als hij geluk heeft). Of die omschakeling voor haalbaar en/of wenselijk is, lijkt in zulke verhalen een bijzaak.
Precies dat is een teken aan de wand van een overheid die de binding met de burger totaal verloren is. Klimaatbeleid kan niet eindeloos teren op de veronderstelling dat draagvlak vanzelf volgt zodra de overheid iets vaak genoeg herhaalt. Mensen hebben geen hekel aan schonere lucht, zuinigere huizen of minder verspilling. Ze hebben wel moeite met beleid waarvan zij de rekening betalen en waarover zij het gevoel hebben nauwelijks te mogen meepraten.
Sterker nog: hoe nadrukkelijker de overheid zich met de kleinste gewoonten bemoeit, hoe sneller een praktisch vraagstuk verandert in een culturele strijd. Dan gaat het niet langer over de vraag of een maatregel werkt, maar over wie de baas is aan de eettafel, in de garage en in de woonkamer. Wie mensen voortdurend de maat neemt, hoeft zich niet te verbazen wanneer ze uiteindelijk ook redelijke maatregelen afwijzen.
De werkelijkheid haalt de klimaatambities in
Intussen botst de energietransitie in Nederland op een minder feestelijke werkelijkheid: een elektriciteitsnet dat op steeds meer plaatsen overvol raakt. Bedrijven moeten wachten op nieuwe of zwaardere aansluitingen en ook woningbouwprojecten lopen vast. Volgens WoningBouwersNL verwachten getroffen bouwbedrijven in 2027 gemiddeld 25 procent minder woningen te kunnen bouwen. Voor 2028 loopt dat verwachte productieverlies op richting 40 procent. Zelfs verkochte woningen kunnen vertraging oplopen doordat een stroomaansluiting ontbreekt. De energietransitie dreigt zo ook de woningnood te verergeren.
Ook de betrouwbaarheid van het stroomnet staat onder druk. Volgens Netbeheer Nederland kan het aantal aansluitingen met een verhoogd risico op storingen stijgen van ongeveer 400.000 naar 800.000 in 2035. Dat betekent niet dat al die aansluitingen daadwerkelijk zonder stroom komen te zitten. Wel veroorzaken zonnepanelen op zonnige dagen steeds vaker spanningsproblemen, terwijl elektrische auto's en warmtepompen op andere momenten voor extra belasting zorgen. Zelfs geplande uitbreidingen kunnen niet alle knelpunten oplossen.
Hoe ernstig de situatie is, blijkt ook uit uitspraken van staatssecretaris Jo-Annes de Bat (CDA) van Klimaat en Groene Groei. Volgens hem moeten Nederlanders eraan wennen dat elektriciteit niet altijd vanzelfsprekend beschikbaar is. 'Het kan zijn dat je dan even geen stroom hebt en dat waren we niet gewend met zijn allen.' Hij wil dat huishoudens en bedrijven hun stroomverbruik vaker verschuiven naar rustige momenten. Dat moet volgens hem 'het nieuwe normaal' worden.
Daar komt de bevoorradingszekerheid bij. Hoogspanningsnetbeheerder TenneT waarschuwt dat Nederland vanaf 2030 de wettelijke betrouwbaarheidsnorm dreigt te overschrijden. Dat betekent niet dat ieder huishouden daadwerkelijk zonder stroom komt te zitten, maar wel dat het berekende risico op elektriciteitstekorten toeneemt. Windmolens, zonnepanelen en batterijen lossen niet automatisch ieder probleem op. Een betrouwbaar elektriciteitssysteem moet immers ook functioneren tijdens een koude, windstille winteravond.
Ook in België duiken vergelijkbare problemen op. In Vlaanderen waarschuwt netbeheerder Fluvius voor verwachte netcongestie bij grote aansluitingen. Bedrijven kunnen niet overal meer vanzelfsprekend het gevraagde vermogen krijgen.Hoogspanningsnetbeheerder Elia verwacht bovendien dat vanaf 2028 in bepaalde scenario's extra productiecapaciteit nodig wordt. Ook België moet dus rekening houden met de technische grenzen van zijn elektriciteitssysteem.
Ook de stroomprijs speelt een rol. Volgens Eurostat betaalden Belgische gezinnen in de tweede helft van 2025 gemiddeld 34,99 euro per 100 kilowattuur elektriciteit. België behoorde daarmee tot de duurste landen van de Europese Unie. Dat komt niet alleen door de energietransitie, maar betaalbare elektriciteit wordt wel steeds belangrijker nu huishoudens en bedrijven worden aangespoord om minder gas en andere brandstoffen te gebruiken.
Dat wil niet zeggen dat Nederland of België binnenkort massaal zonder stroom komt te zitten. Maar in Nederland zijn de gevolgen van het overvolle elektriciteitsnet inmiddels duidelijk merkbaar. Nieuwbouwwoningen lopen vertraging op, bedrijven wachten op aansluitingen en netbeheerders zoeken naar manieren om overbelasting te voorkomen. Ondertussen moeten mensen juist meer elektrisch gaan rijden en verwarmen volgens de overheid. Ook in België dienen zich vergelijkbare problemen aan. Het roept de vraag op of de plannen voor de energietransitie niet sneller worden uitgevoerd dan het stroomnet aankan. Daarover zou het debat moeten gaan, in plaats van over de zoveelste klimaatdisco die we tijdens de Nederlandse klimaatweek zien.
Nederland kan het wereldklimaat niet naar zijn hand zetten
En dan is er nog een fundamentele vraag: hoeveel invloed kan een klein land als Nederland werkelijk uitoefenen op het wereldklimaat? Nederland kan bijdragen aan internationale uitstootvermindering, zeker samen met andere landen. Maar het kan de wereldwijde temperatuur niet in zijn eentje bepalen. Dat geldt net zo goed voor België. Wat Nederland wél rechtstreeks kan doen, is zich beter voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Wateroverlast beperken, woningen beschermen tegen hitte, droogte aanpakken, dijken versterken en bestaande huizen degelijk isoleren. Tegelijk moet het elektriciteitsnet worden uitgebreid, zodat nieuwe woningen en bedrijven niet vastlopen door een gebrek aan stroomcapaciteit. Dat zijn concrete maatregelen die inwoners beschermen en de economie draaiende houden.
De les van de Nederlandse Klimaatweek is dus niet dat mensen geen vegan cheesecake mogen bakken. De les is dat de overheid haar geloofwaardigheid op het spel zet wanneer ze leefstijlcampagnes belangrijker lijkt te vinden dan de praktische problemen van de energietransitie. Wie draagvlak wil behouden, moet niet alleen vertellen hoe burgers moeten leven, maar vooral zorgen dat de noodzakelijke infrastructuur werkt. Nederland heeft meer nodig dan een klimaatweek vol goede bedoelingen. Het heeft behoefte aan een overheid die ervoor zorgt dat mensen kunnen blijven wonen, werken en hun energierekening betalen. Ook België staat voor die uitdaging. Dat is het verschil tussen een ideaal verkopen en een land besturen.
Beeldcredit: AI-gegenereerde redactionele illustratie.
