Belgische staatshervorming - confederatie naar Zwitserland met lagere belastingen
De Belgische staatshervorming is toe aan een duidelijke volgende stap: maak van België een confederatie naar het voorbeeld van Zwitserland, met meer autonomie, meer verantwoordelijkheid en lagere belastingen. Het huidige federale model is te ingewikkeld geworden, met overlappende bevoegdheden, veel te veel bestuurslagen en een overheid die steeds duurder wordt. Een confederaal model kan België eenvoudiger, efficiënter en democratischer maken. Dit is wat de grootste regeringspartij al decennia lang voorstaat en onder premier de Wever kan weer een stap verder worden gezet het liefst met hulp van de Waalse regeringspartij de liberale MR die inmiddels de grootste is in Wallonië.
België is vandaag een federale staat waarin gewesten, gemeenschappen, provincies en de federale overheid allemaal bevoegdheden delen. Dat leidt vaak tot verwarring. Wie is verantwoordelijk voor mobiliteit? Wie betaalt de kosten van sociale uitgaven? Wie draagt de schuld wanneer begrotingen ontsporen? Een echte Belgische staatshervorming moet die vragen niet ingewikkelder maken, maar net eenvoudiger beantwoorden.
Een confederatie biedt daarvoor een logisch alternatief. In zo’n model worden de deelstaten de belangrijkste politieke eenheden. De tien provincies en Brussel kunnen uitgroeien tot de facto autonome staten binnen een losse Belgische samenwerking. Elke deelstaat beheert dan haar eigen begroting, belastingen, administratie, sociale zekerheid, openbaar vervoer en economische beleid. De confederale overheid blijft beperkt tot kerntaken zoals defensie, migratie, buitenlandse zaken en veiligheid.
Het voorbeeld van Zwitserland toont dat sterke lokale autonomie niet tot chaos hoeft te leiden. Integendeel: kantons nemen er veel eigen beslissingen, concurreren met elkaar en blijven toch samenwerken waar dat nodig is. Die combinatie van vrijheid en samenwerking kan zeker ook voor België werken. Een confederatie naar Zwitsers model zou de macht dichter bij de burger brengen en politici dwingen om efficiënter te besturen.
Een belangrijk principe is fiscale verantwoordelijkheid. Deelstaten die zelf uitgaven beslissen, moeten ook zelf inkomsten innen. Daardoor wordt beleid transparanter. Vandaag kunnen verschillende overheden naar elkaar wijzen wanneer het fout loopt. In een confederatie kan dat minder gemakkelijk. Wie hoge uitgaven wil, moet aan de eigen burgers uitleggen waarom daarvoor hogere belastingen nodig zijn. Wie efficiënter werkt, kan kiezen voor lagere belastingen.
Die lagere belastingen zijn essentieel. België heeft nood aan economische ademruimte. Arbeid, ondernemerschap en investeringen worden te zwaar belast. Wanneer deelstaten zelf hun belastingbeleid bepalen, ontstaat gezonde concurrentie. Deelstaten die lagere belastingen combineren met goede dienstverlening, duidelijke regels en een aantrekkelijk investeringsklimaat, zullen bedrijven en talent aantrekken. Deelstaten die blijven kiezen voor hoge lasten en inefficiënt bestuur, zullen onder druk komen te staan om te hervormen.
Daarin lijken België (en de EU) veel te kunnen leren van Zwitserland en ook van de VS. Niet omdat België zomaar een kopie van Zwitserland moet worden, maar omdat het Zwitserse model bewijst dat decentralisatie, directe democratie en fiscale concurrentie kunnen leiden tot stabiliteit en welvaart. Een nieuwe Belgische staatshervorming moet daarom niet alleen bevoegdheden verschuiven, maar ook het bestuur fundamenteel veranderen.
Directe democratie kan daarbij een sleutelrol spelen. Burgers moeten vaker kunnen stemmen over grote uitgaven, belastingverhogingen, institutionele hervormingen en belangrijke infrastructuurprojecten. In Zwitserland zorgen referenda ervoor dat politici rekening moeten houden met de wil van de bevolking. Een Belgische confederatie kan dat principe overnemen. Wanneer burgers meer controle krijgen, wordt de overheid voorzichtiger met geld en macht.
Ook de sociale zekerheid kan per deelstaat worden georganiseerd. Pensioenen, uitkeringen, kinderbijslag en arbeidsmarktbeleid hoeven niet noodzakelijk federaal te blijven. In een confederatie kunnen deelstaten hun eigen sociale model ontwikkelen. Wie kiest voor ruimere uitkeringen, moet die zelf financieren. Wie kiest voor activering, lagere lasten en meer economische groei, kan sneller evolueren naar lagere belastingen en hogere werkgelegenheid.
Hetzelfde geldt voor de NMBS en andere nationale structuren. Openbaar vervoer moet niet automatisch centraal worden geregeld. Deelstaten kunnen eigen spoor- en mobiliteitscontracten afsluiten, eventueel met confederale coördinatie voor verbindingen tussen deelstaten. Zo wordt dienstverlening meetbaar en bestuurlijk eenvoudiger. Een Belgische staatshervorming die deze logica volgt, vermindert dubbel werk en maakt duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is.
Een ander voordeel is dat het aantal politici en ambtenaren structureel kan dalen. Het huidige systeem telt te veel parlementen, ministers, kabinetten, overlegorganen en administraties. Een echte confederatie mag geen extra laag bovenop het bestaande systeem worden. Ze moet net overbodige structuren afschaffen. Minder bureaucratie betekent minder kosten, snellere beslissingen en ruimte voor lagere belastingen.
De staatsschuld moet daarbij centraal staan. België kan niet blijven leven op krediet. Een confederaal model moet gepaard gaan met een streng schuldafbouwplan. De bestaande schuld kan volgens een transparante verdeelsleutel worden beheerd via een tijdelijk confederaal fonds of worden overgeslagen naar de deelstaten met een verdeelsleutel. Tegelijk moeten deelstaten verplicht worden om structureel begrotingen in evenwicht te brengen. Alleen zo worden lagere belastingen geloofwaardig.
Het voorbeeld van Javier Milei in Argentinië wordt door voorstanders van harde saneringen vaak genoemd om te tonen dat snelle begrotingsdiscipline politiek mogelijk is. België is geen Argentinië, maar de les is duidelijk: wie ernstig bespaart op overheidsuitgaven, bureaucratie en politieke structuren, kan sneller resultaten boeken dan traditionele partijen vaak beweren. Een nieuwe Belgische staatshervorming moet daarom ook een begrotingshervorming zijn. De Argentijnse staatsschuld was een paar jaar geleden met 150% van het nationaal inkomen een stuk hoger dan de Belgische die groeit naar 110% maar onder Milei is de schuldquota afgenomen tot rond de 50%. Dit alles door te snijden in de overheid zelf.
Ook het koningshuis moet opnieuw worden bekeken. In een moderne confederatie past geen instelling met politieke invloed op basis van erfopvolging. Het koningshuis kan worden afgeschaft of herleid tot een zuiver culturele functie zonder macht. De legitimiteit moet liggen bij burgers en deelstaten, niet bij symbolische instellingen. Ministers kunnen net zoals in Zwitserland roulerend eerste minister zijn telkens voor een periode van 6 maanden.
Brussel krijgt in dit model een bijzondere, maar duidelijke rol. Brussel kan een autonome deelstaat worden binnen de confederatie, met eigen belastingen, eigen begroting en eigen verantwoordelijkheid. Dat maakt een einde aan eindeloze communautaire discussies. Ook de tien provincies krijgen een echte politieke betekenis als autonome deelstaten. Zo wordt bestuur herkenbaarder, lokaler en democratischer.
Een Belgische staatshervorming naar het model van Zwitserland is dus geen breuk met samenwerking, maar een modernisering ervan. België blijft samenwerken waar dat nuttig is, maar geeft vrijheid waar centrale controle vooral vertraging en kosten veroorzaakt. Door autonomie, directe democratie, fiscale concurrentie en lagere belastingen te combineren, kan België opnieuw economisch zuurstof krijgen. De keuze is eenvoudig: verdergaan met complexiteit, of kiezen voor een efficiënte confederatie die verantwoordelijkheid beloont.
Beeld credits: Osmin Serban via Unsplash
