Pax Americana als nieuwe wereldorde – België en Europa aan de zijlijn

Na twee jaar oorlog tegen de terreur van de Iraanse Ayatollah en zijn proxy’s, met Israël als frontlinie voor het vrije westen, zijn de Verenigde Staten begin deze maand begonnen om samen met Israël het Iraanse regime voorgoed uit te schakelen door middel van zware bombardementen. Pax Americana als nieuwe wereldorde is helemaal terug. België en Europa staan aan de zijlijn van de gebeurtenissen.

Het afgelopen jaar werd het al zichtbaar: de Verenigde Staten onder president Donald Trump willen absoluut geen tweede Noord-Korea met een kernwapen en besloten dat het nu tijd is voor actie. De bombardementen op de Iraanse nucleaire infrastructuur bleken niet genoeg en het momentum was daar. Alle leiders zaten op dezelfde plek en samen met Israël konden de VS in één klap het regime uitschakelen.

Koninklijk Paleis Brussel

Het begin was voorspoedig. Het probleem dat volgde, is dat Iran over een enorme hoeveelheid drones beschikt die minder makkelijk zijn uit te schakelen. Oekraïne, dat in zijn oorlog met dezelfde Iraanse drone terreur te maken heeft, heeft inmiddels relatief goedkope anti-drones systemen ontwikkeld en biedt aan deze expertise ook hier in te zetten. Duizenden goedkope drones uitschakelen met een afweersysteem van honderdduizenden dollars per keer is zelfs voor het rijke Westen en de VS op termijn moeilijk vol te houden.

Het islamitische ayatollah-regime met een kernwapen is een gevaar voor het hele vrije Westen, met Israël voorop. De VS hebben dit onderkend en steunen Israël. De afgelopen twee jaar heeft Israël de meeste Iraanse proxy’s op verschillende fronten vrijwel uitgeschakeld. Door gerichte bombardementen op het leiderschap en op raket-lanceer installaties is ook het regime in Iran zelf zwaar verzwakt.

De volgende stap is dat de resterende wapencapaciteit definitief wordt uitgeschakeld. De Straat van Hormuz, die grotendeels langs de Iraanse kust loopt, is immers de slagader van de internationale oliehandel. Het grootste deel van deze olie is bestemd voor China.

Door Iran aan te pakken en tegelijk de Venezolaanse olie onder Amerikaanse invloed te brengen, slaan de VS twee vliegen in één klap: Iran wordt uitgeschakeld en China wordt afhankelijk van de Verenigde Staten. De Pax Americana is daarmee terug. De multipolaire wereld, waarin regionale machten zoals China en Rusland samen met hun bondgenoten als Iran en Venezuela, de zogenaamde “axis of evil”, proberen de VS te marginaliseren, is daardoor uitgeschakeld. Door ook invloed uit te oefenen op het Panamakanaal willen de VS hun positie in zowel het westelijk halfrond als het Midden-Oosten terug opeisen.

Europa staat aan de zijlijn en kijkt ernaar. Europese leiders roepen vooral op tot de-escalatie, maar volgens deze redenering valt er weinig te de-escaleren. De VS proberen hun hegemonie te heroveren, met de hulp van het kleine maar militair zeer sterke Israël.

Het vrije Westen zou Israël en de VS volgens deze visie onvoorwaardelijk moeten steunen: zij nemen de risico’s die ook onze veiligheid raken. In plaats daarvan blijft Europese steun beperkt. Ligt dat aan de afkeer van Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu? Of ontbreekt het Europese politici aan strategisch inzicht? Pax Americana zoals de wereldorde na de tweede wereld oorlog decennia was ingericht is in principe de bakermat van de Europese eenwording en heeft de wereld al die jaren veilig gehouden tot de opkomst van China en het presidentschap van Putin in Rusland aan de stoelpoten van Pax Americana begonnen te zagen.

Europa’s energievoorziening is in belangrijke mate afhankelijk geworden van Rusland en het Midden-Oosten, mede door keuzes voor klimaatbeleid, het sluiten van kerncentrales in onder meer België en Duitsland, en het afbouwen van de gaswinning in Nederland, terwijl daar nog voor decennia gas reserves aanwezig zijn.

Premier Bart De Wever heeft dit beleid geërfd van vorige regeringen. Zijn partij N-VA en de Waalse MR regeren samen met kleinere linkse partijen die kritisch staan tegenover kernenergie, Israël en president Trump.

De Wever heeft, net als veel Europese leiders, aangegeven dat de oorlog tegen Iran niet “onze oorlog” is. Toch raakt deze situatie Europa direct: waar de VS grotendeels energie-onafhankelijk zijn, is Europa dat niet. De energiestromen via het Midden-Oosten, het Suezkanaal en de Straat van Hormuz, evenals migratie- en de daarmee gepaard gaande terreurproblematiek uit de regio, treffen Europa veel harder.

Door de VS en Israël deze problemen grotendeels alleen te laten aanpakken, dreigt Europa zich verder van de VS te verwijderen. President Trump heeft Europese landen al bestempeld als zwakke NAVO-partners. Deze oorlog is misschien geen NAVO-conflict, maar dat geldt evenzeer ook voor de oorlog in Oekraïne, waar Europa juist een voortrekkersrol speelt. Zowel Oekraïne als het Midden-Oosten raken aan onze Europese belangen.

Het wordt tijd dat Europese leiders duidelijk positie kiezen voor het vrije, democratische Westen en optreden tegen de grootste terreurstaat die Iran al decennia is. Opvallend is dat verschillende arabische landen in het Midden-Oosten - al dan niet openlijk - de VS en Israël steunen.

De vraag rijst of de West-Europese politiek haar beslissingen laat leiden door angst voor extreemlinks en de radicale moslimstem in Europa. Als dat zo is, voorspelt dat weinig goeds voor de toekomst.

Zowel in België als in Duitsland is sprake van complexe coalities. De Wever in België en bondskanselier Friedrich Merz in Duitsland moeten regeren met partijen die het moeilijk maken om energie- en veiligheidsbeleid fundamenteel te hervormen.

Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kampen met een vergelijkbaar probleem onder hun leiders Keir Starmer en Emmanuel Macron, die beiden aan politieke slagkracht inboeten en stilaan als ‘lame duck’ worden gezien. Deze grote Europese landen, die zich steeds meer afkeren van de Verenigde Staten, vormen daarmee een voorbode van een bredere ontwikkeling. Het is president Trump niet ontgaan dat deze landen afstand nemen van de VS.

Binnen Europa onderhouden momenteel vooral Italië en Polen relatief sterke banden met de VS, al zijn dit historisch niet de meest stabiele of sterke landen.

De vraag blijft of Europa alsnog actief zal deelnemen, of opnieuw de VS grotendeels alleen laat handelen, met mogelijk gevolgen voor de toekomst van de NAVO.

Ook kleinere landen zoals België moeten hierin keuzes maken en kunnen richting geven. Premier De Wever staat bekend als een pragmaticus met een Atlantische reflex en strategisch inzicht. De vraag is of hij die koers kan doorzetten, gehinderd door zijn kleine coalitiepartners met een afkeer van Trump en Netanyahu. Beeldcredits:

Foto door Athnithan Vignakaran via unsplash